Kijk op de wijk De geschiedenis van de Middelburgse wijk Overwater De geschiedenis van Middelburg is meer dan de geschiedenis van de monumentale binnenstad. Wat zich daarbuiten heeft afgespeeld en zichtbare sporen heeft nagelaten is wel zo interessant. Voor het eerst wordt nu het verhaal verteld van een stukje Middelburg op de grens van stad en platteland: Overwater, 't Zanddorp en de wijdere omgeving. Vandaag een deel van Middelburg, maar tot 1941 onderdeel van de gemeente Koudekerke. Aan de hand van veel onbekende afbeeldingen ondernemen we een zoektocht naar alles wat hier gedurende twee eeuwen is verkaveld en gebouwd en verbouwd. Daarnaast ontmoeten we de mensen die aan dit stukje Walcheren mede vorm hebben gegeven. Onder hen de bezitter, tevens wijnkoper, van een mini-buitenplaatsje die verdienstelijk kon tekenen. Ook treffen we enkele zeer gedreven plantkundigen, naast palingvissers, een koninklijke opperjagermeester, een tuinarchitect en een bouwspeculant. En niet te vergeten een (ver)drinkende bezitter van nog weer een ander buitentje. Enkele malen dreigden aantastingen van deze stadsrandzone, maar gelukkig konden die worden voorkomen. Alle reden om vandaag het deels open en groene karakter – vrij uitzonderlijk voor een gebied op de grens van stad en platteland – te koesteren! Aad de Klerk is historisch geograaf, promoveerde in 2003 op het proefschrift Het Nederlandse landschap, de dorpen in Zeeland en het water op Walcheren, en was onder andere auteur van de Historische atlas van Zeeland (2015; tweede druk 2021). Eerder verschenen van zijn hand bij Uitgeverij Den Boer | De Ruiter: Middelburg, van laag tot hoog (2024) en Voor schut gezet (2024).

Ons verhaal begon op 31 januari 2004 op de voormalige Christelijke bHBS & MMS voor Walcheren. De school vierde haar 50-jarig jubileum. Het plein voor het schoolgebouw was voor die gelegenheid voorzien van een grote partytent. Het gevaarte benam het zicht op de woorden boven de ingang 'Ken Hem in al uw wegen'. Het leek wel of het daarmee haar lot bepaalde, want nog diezelfde avond blies een flinke storm de tent naar een andere dimensie. Onze jaargenoten hadden zich inmiddels al verplaatst naar het oude biologielokaal. In de gesprekken proefden we weer de opwinding, de onrust en het optimisme van de jaren zeventig, en de gretigheid om deel te nemen aan de gebeurtenissen. We hadden het gevoel deelgenoot te zijn aan een kanteling in de tijd. Hoe dat was? Tsja, lees de verhalen van 31 van onze generatiegenoten, allen rond de 75 jaar, opgetekend door Jeannette Parramore, Heleen van den Engel en Dick Anbeek, ondersteund door Luc Schouten.

Auteur en galeriehouder Joost Bakker Joost Bakker (Eindhoven, 1945) raakte als zeeloods vanaf 1970 dusdanig verknocht aan Zeeuwse, Hollandse en Vlaamse kunstschilders die op Walcheren woonden of werkten dat hij in 1996 een galerie-kunsthandel begon. Na zijn pensionering in december 2000 ging hij zich met zijn Middelburgse galerie ‘De Vier Gemeten’ dagelijks met Zeeuwse kunst uit de periode 1900-1960 bezighouden. Hij maakte voor zijn klanten kleine publicaties en werkte in 2003 als beeldredacteur mee aan het boek ‘Heel de wereld trekt naar Veere’ en stelde de gelijknamige tentoonstelling in het Veerse museum De Schotse Huizen samen. Hiermee werd de Veerse schilderskolonie uit de schaduw van de bekende Domburgse Tentoonstellingen (1911-1921) gehaald. Sinds 2001 is hij als (gast)conservator werkzaam voor Museum Veere. In dat eerste jaar over de Nederlands/Belgische graficus en verzetsstrijder Rudolf Schönberg (1901-1944) en in 2003 over de Veerse-Vlaming A.J. (Alfons) van Dijck (1894-1979). In de zomer van 2005 is hij de initiator en samensteller van de overzichtstentoonstelling over het leven en werk van de Veerse kunstschilder/ uitvinder Dirk Jan Koets (1895-1956). Voor het Zeeuws Tijdschrift verzorgt hij een uitgebreide monografie over Koets’ leven en werk. Daarna volgen er in de loop der jaren, nog een veertigtal exposities over aan Veere gerelateerde beeldende kunstenaars. Vermeldenswaard zijn onder meer: Dirk van Gelder ‘De Veerse jaren’ en Karel van Veen ‘Ik schilder de dingen zoals ze zijn’. In 2015 werkt hij mee aan de documentaire van Joop Span over de Veerse kunstenaarskolonie Veeristen & Veerse Joffers. In 2019 verschijnt zijn vuistdikke naslagwerk over de Veerse kunstenaarskolonie ‘Veere daar moest je geweest zijn’ met de gelijknamige tentoonstelling in Museum Veere. Samen met de achterkleindochter van Lucie van Dam van Isselt maakt hij in 2021 de tentoonstelling ‘Een markante Veerse Joffer’. Met zijn publicaties, lezingen en galerie brengt hij met name het Zeeuwse kunstgebeuren in de eerste helft van de twintigste eeuw als een boeiend en vooral nog onbekend terrein onder de aandacht.

Sjaak van der Linde is geboren op Stenenbeer 5 in Vlissingen. Hij was van 1991 tot 2003 hoofd van de stafafdeling voorlichting van het provinciaal bestuur van Zeeland en nauw betrokken bij landelijke ontwikkelingen op het gebied van publieke regionale omroep, openbaarheid van bestuur en internet. Als voorzitter vormde hij de jaarlijkse manifestatie Looping om tot het Straatfestival, het latere Onderstroom. Sjaak is getrouwd en heeft twee kinderen en drie kleinkinderen. Paul Sonke is een geboren en getogen Zeeuw. Hij werkte in Amsterdam waar hij directeur was van de Theaterschool, later interim directeur van de Rotterdamse Dansacademie naast lid van het College van Bestuur van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. In die tijd was hij Lid van de HBO-Raad en kroonlid van de Raad voor de Kunst. Sinds 1995 woont hij in Vlissingen. Hij was er vice-voorzitter van de Raad voor Kunst en Cultuur en later secretaris van de Raad voor Cultuur Zeeland. Paul is getrouwd, heeft 3 kinderen, 7 kleinkinderen en 2 achterkleinkinderen.

In de ontwikkeling van het moderne Nederland is de Bataafs-Franse tijd van beslissende betekenis geweest. Staatkundig vormde deze periode de overgang van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden naar het Koninkrijk der Nederlanden, kerkelijk gezien betekende ze de transformatie van de oude Gereformeerde Kerk in de zeven provinciën naar de nationale Hervormde Kerk, die haar beslag kreeg bij het Algemeen Reglement van 1816. Ook Vlissingen deelde in deze ingrijpende veranderingen. Naast de Franse bezetting en latere inlijving bij Frankrijk kreeg de stad, na eerdere revolutionaire woelingen, te maken met een ernstige overstroming in 1808 en een Engelse beschieting en verovering in 1809. In dit boek wordt beschreven hoe de plaatselijke gereformeerde kerk deze moeilijke periode doorstond. Ze verloor twee kerkgebouwen en kreeg tevens te maken met politieke conflicten en kerkelijke ruzies. Haar ledental daalde drastisch en zes van de zeven predikanten beëindigden hun werkzaamheden. Voornamelijk gebaseerd op de notulen van de kerkenraad komen hierbij de uiteenlopende aspecten van het kerkelijk leven aan de orde, waarbij tevens aandacht wordt besteed aan de andere kerkgenootschappen.

Twee delen van het voorwoord. Het boek van onze vader Ramon is een prachtige verzameling van zijn tekeningen, gedichten, stripverhalen en songteksten. Het project kwam tot stand voordat hij wist ongeneeslijk ziek te zijn. Op 9 februari 2024 kreeg hij dit ongelukkige nieuws te horen. Ondanks deze kennis bleef hij creëren, omringd door zijn geliefde familie en vrienden. Op 2 augustus 2024, in de vroege ochtend, blies hij zijn laatste adem uit in de handen van zijn trouwe vriend Cor. Het begrip 'parafernalia' heeft meerdere betekenissen: het verwijst naar 'bij iemand of iets behorende zaken'en 'alle objecten die nodig zijn voor of verbonden zijn met een bepaalde activiteit'. Voor Ramon symboliseerde dit woord de rijkdom van zijn verzamelde creaties. Terwijl hij zijn ziekte onder ogen zag, begon hij aan het einde van zijn boek, zijn levenswerk. Het biedt een visueel en emotioneel overzicht van zijn zorgvuldig samengestelde oeuvre van de afgelopen 40 jaar, waarin zijn unieke visie en artistieke gaven tot uiting komen.

Voor schut gezet De schutte: een verdwenen en vergeten voorziening in het Zeeuwse dorp, in het bijzonder op Walcheren Tot in de twintigste eeuw was in vrijwel elk Zeeuws dorp en ook in de meeste steden een schutte of schotte te vinden, en dat al eeuwenlang. Het was een ruimte van enkele vierkante meters, stevig omheind, waar vee dat loslopend was aangetroffen tijdelijk gestald kon worden ofwel voor schut gezet. Pas tegen betaling van een boete kon de rechtmatige eigenaar zijn kalf of varken meekrijgen. De officieel aangestelde toezichthouder was de schutter of schotter. Op één uitzondering na is nergens in Zeeland en schutte bewaard gebleven. Met het verdwijnen van de schutte is ook de herinnering vervaagd aan een weliswaar onooglijk element, maar wel een element dat eeuwenlang onmisbaar was in de sterk agrarische samenleving van toen. Genoeg reden om op zoek te gaan naar de geschiedenis van de schutte als ooit wijdverbreide, maar inmiddels vergeten en vrijwel verdwenen voorziening. Dr. A.P. (Aad) de Klerk is historisch geograaf, promoveerde in 2003 op het proefschrift ‘Het Nederlandse landschap, de dorpen in Zeeland en het water op Walcheren’, en was onder andere auteur van de ‘Historische atlas van Zeeland’ (2015; tweede druk 2021).

Ellewoutsdijk, juli 1941: de gemeenteraad benoemt een nieuwe onderwijzeres. Vrij snel ergert zich een deel van de bewoners aan haar vrijmoedige omgang met Duitse soldaten. In november 1944, een dag na de bevrijding van Middelburg, werd de onderwijzeres Sijke M. gearresteerd. Ze bracht bijna twee jaar door in vijf verschillende interneringskampen. Aanvankelijk werd ze verdacht van contacten met leden van de Wehrmacht. Uit de reconstructie van haar zaak bleek er meer aan de hand te zijn. Een verhaal over een onderzoek naar het leven van een bijzondere vrouw tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

Deze bundel verhalen over Vlissings trots, de Sint Jacob, is een initiatief van de Stichting Instandhouding Sint Jacobskerk Vlissingen. De Sint Jacob hoort bij Vlissingen als water bij de zee. Ruim honderd vrijwilligers zetten zich met hart en ziel in voor het behoud van dit prachtige gebouw, dat naast zijn kerkelijke functie geschikt is voor een gevarieerd en rijk cultuuraanbod voor jong en oud. Cultuur brengt mensen samen en verbindt. Samen houden we de Sint Jacob in stand. De opbrengst van dit boekje komt geheel ten goede aan het onderhoud van het gebouw.

De bouw van de Nieuwe Sluis in Terneuzen trok de afgelopen jaren tienduizenden nieuwsgierige Terneuzenaren, vakantiegangers en talloze officiële delegaties. Wat een “meesterwerk” klonk het bewonderend uit hun monden. Dit boek gaat niet alleen over deze nieuwe zeesluis, maar ook over twee andere meesterwerken van beton, staal, water én van politiek vernuft: de grensoverschrijdende fusie van de havens van Vlissingen, Terneuzen en Gent tot North Sea Port en de aanleg van het 107 kilometer lange Canal Seine-Nord Europe in NoordFrankrijk. Tussen de Schelde en de Seine ontstaat daardoor voor de Nederlandse binnenvaart een nieuwe, duurzame waterweg. Met Terneuzen als poort naar Parijs voor de grote binnenvaart. Deze drie meesterwerken spelen een grote rol in de vergroening van bedrijven en het goederenvervoer. “Een weg van 1000 mijl begint met één eerste stap” aldus een Chinese wijsgeer. Een lange reis naar een duurzame toekomst is in Zeeland, Vlaanderen en Noord-Frankrijk begonnen.

Voor een stad in laag-Nederland vertoont Middelburg opvallend veel hoogteverschillen - misschien niet spectaculair, maar wel heel kenmerkend. Wie bijvoorbeeld fietsend of lopend de 'klim' maakt van de Balans naar de Groenmarkt, ervaart het hoogteverschil van om en nabij vijf meter (!) aan den lijve. En zo kent de binnenstad heel veel meer saillante hoogteverschillen. Voor het eerst wordt nu verklaard welke hoogteverschillen er zijn en met welke achtergrond. Dat betekent uitleg over de hogere kreekruggen waarop de oudste straten liggen; over de rol van de aanleg van Molenwater, oude en nieuwe haven; en over het weinig bekende effect van de wederopbouw, toen extra hoogteverschillen in de binnenstad zijn aangebracht. Een leemte in de geschiedenis van Middelburg wordt hiermee opgevuld. En een nieuwe kijk op de stad-van-vandaag geboden. Veel illustraties maken aanschouwelijk waarop bewoners én bezoekers van Middelburg moeten letten. Met deze geheel nieuwe invalshoek draagt deze publicatie niet alleen bij aan de geschiedschrijving van de stad, maart leert ze de lezer ook te kijken naar onvermoede aspecten van de omgeving. Dr. A.P. (Aad) de Klerk is historisch geograaf, promoveerde in 2003 op het proefschrift 'Het Nederlandse landschap, de dorpen in Zeeland en het water op Walcheren', en was onder andere auteur van de 'Historische atlas van Zeeland'(2015 tweede druk 2021).

Françoise van der Wiele wordt als tweede dochter van kleermaker Gerard van der Wiele in 1836 geboren in Axel. Zij groeit op in een gelukkig gezin. Helaas verliezen haar ouders vier dochtertjes op jonge leeftijd. Haar vader overlijdt op 42-jarige leeftijd, een bittere slag voor moeder en kinderen. Françoise moet al gauw als dienstmeisje gaan werken. In 1854 ontmoet ze Hans Hottinga uit Friesland, waar ze een jaar later mee trouwt. Hans verdient een goede boterham als blikslager. Het echtpaar krijgt vier kinderen. Hans wordt evenmin oud, slechts 32, sterft hij aan tbc. Françoise kan het niet begrijpen, waarom zo jong, haar verdriet is heftig. Na drie jaar hertrouwt ze met Jan Leeuwe, onderwijzerszoon uit Ellewoutsdijk. Aanvankelijk lacht het leven haar weer toe. Er komt nog een zoontje, ook een Jan. Het geluk duurt anderhalf jaar. Jan wordt ingerekend door de veldwachter in Axel, hij blijkt een sluwe crimineel. In de strafgevangenis moet hij drie jaar ‘zitten’. Na het einde van zijn straf is hij twee tot drie weken op vrije voeten. Dit herhaalt zich enkele malen. De laatste keer komt hij niet eens meer naar huis. Haar levensverhaal vertelt ze aan haar kinderen in brieven, waarbij ze uitdrukkelijk stelt deze brieven pas gelezen mogen worden na haar dood.